Maak je niet druk, want vergeten biedt de kans om te leren! In deze blog leg ik je uit wat de kracht van vergeten is én duiken we in twee krachtige en wetenschappelijk bewezen strategieën die jouw leerlingen gaan helpen hun brein te trainen als een ware geheugenkampioen: Retrieval Practice en Spaced Practice.

Waarom nieuwe lesstof zo moeilijk beklijft
De oorzaak ligt in de manier waarop ons brein werkt. Nieuwe informatie komt binnen via het werkgeheugen, dat een beperkte capaciteit heeft. Als we informatie niet actief verwerken en verbindingen leggen met bestaande kennis, blijft het daar ‘zweven’ en wordt het niet goed opgeslagen in het langetermijngeheugen. We zien dit vaak gebeuren wanneer leerlingen zich beperken tot passief leren, zoals het herlezen van teksten of het doornemen van aantekeningen. Dit creëert een gevoel van bekendheid, waardoor leerlingen denken dat ze de stof kennen, terwijl de kennis in werkelijkheid nog niet verankerd is.

Om kennis écht te laten beklijven, moeten we de brug slaan tussen het werkgeheugen en het langetermijngeheugen en dat is precies waar Retrieval Practice en Spaced Practice om de hoek komen kijken.

Retrieval Practice: haal je kennis terug en maak het sterker
Retrieval Practice, ook wel actief herinneren genoemd, is het proces van informatie actief terughalen uit het geheugen. Dit is heel wat anders dan passief herhalen of de informatie simpelweg opnieuw lezen. Het ophalen van informatie uit het geheugen versterkt niet alleen de herinnering, maar ook de verbindingen in het brein die met die kennis geassocieerd zijn. Met andere woorden: hoe vaker leerlingen moeten graven in het geheugen, omdat ze het vergeten zijn, hoe dieper de kennis in hun geheugen wordt gegrift.

Concreet in de klas:

• Korte quizjes: begin de les met een paar korte vragen over de stof van de vorige les.
• Denken-delen-uitwisselen: stel een herhalingsvraag aan de hele klas. Laat leerlingen eerst individueel nadenken en antwoorden opschrijven, vervolgens in tweetallen de antwoorden delen en een gezamenlijk antwoord formuleren om vervolgens met de klas uit te wisselen.
• Uit het hoofd: inderdaad, al tijdens je instructie wordt de stof vergeten. Laat leerlingen daarom al tijdens de instructie de aantekeningen afdekken en de zojuist gegeven stof ophalen en verwoorden. Vergeten stof kan vervolgens worden opgezocht in de aantekeningen.
• Exit tickets: vraag leerlingen aan het einde van de les om één of twee belangrijke begrippen in hun eigen woorden op te schrijven. Of: laat ze dit noteren op flashcards! Lees verder om te zien wat je daar nog meer mee kunt doen.

Spaced Practice: geef kennis de tijd om te groeien
We hebben ons er allemaal schuldig aan gemaakt: de avond voor de toets nog even snel de stof in je hoofd proppen. Dit noemen we ‘massed practice’ en de effecten zijn meestal van korte duur. De kennis verdwijnt net zo snel als hij kwam.

Spaced Practice, of gespreide oefening, is het tegenovergestelde. Het betekent dat je de leermomenten over een langere periode verspreidt. Dus dagelijks, wekelijks en maandelijks oefenen met de stof. De kracht van Spaced Practice ligt in het feit dat het je brein dwingt om de kennis telkens opnieuw te verwerken. Het creëert een soort ‘vergeet-en-herinner-cyclus’, waardoor de verbindingen sterker worden en de informatie beter wordt opgeslagen in het lange termijn geheugen.

Concreet in de klas

• Herhalingsoefeningen: zorg dat je wekelijks en maandelijks terugkomt op eerdere onderwerpen, bijvoorbeeld in de vorm van een korte herhalingsoefening aan het begin van een nieuwe les.
• Gebruik een planning: plan expliciet herhaalmomenten in gedurende het schooljaar. Dit hoeft maar een paar minuten per keer te zijn.
• Maak verbindingen: help leerlingen om nieuwe kennis te verbinden met eerdere kennis. Vraag bijvoorbeeld: “Wat we vandaag hebben geleerd, hoe sluit dat aan bij wat we vorige week besproken hebben?”

Retrieval + Spaced Practice: geef ruimte om te vergeten en te herinneren
De magie gebeurt pas echt wanneer je deze twee strategieën combineert. Door regelmatig, over een langere periode, actief kennis op te laten halen, geef je leerlingen de beste tools om hun geheugen te versterken. Je traint hun brein om niet alleen informatie te onthouden, maar ook te weten waar je die kennis kan vinden als het nodig is. Een leersysteem dat beide principes combineert komt van Sebastian Leitner.

De kern van het Leitner-systeem is:

• Je gebruikt 3 tot 5 bakjes (of enveloppen), genummerd in oplopende volgorde.
• Alle nieuwe flitskaarten (flashcards) beginnen in het eerste bakje.
• Als je een kaartje goed beantwoordt, verplaats je het naar het volgende bakje.
• Als je een kaartje fout beantwoordt, gaat het terug naar het eerste bakje.
• De kaartjes van nummer 1 herhaal je dagelijks, nummer 2 wekelijks, nummer 3 maandelijks, enzovoort.

Door dit te doen, zorg je ervoor dat je de kaarten waar de leerlingen moeite mee hebben vaker herhaalt, terwijl de kaarten die ze al goed kennen minder vaak terugkomen. Hierdoor optimaliseer je de studietijd en onthouden ze de informatie op de lange termijn veel beter. Je kunt dit systeem individueel, maar ook klassikaal inzetten.

De kracht van vergeten zit dus in het actief ophalen van die vergeten kennis. Geef ruimte om de nieuwe stof een beetje te laten wegzakken, zodat je jouw leerlingen kunt aanzetten tot actief herinneren. Hoe ga jij dit doen in jouw klas? Deel het met ons!

Leestips en bronnen

• Jones, K. (2019). Retrieval practice: Resources and research for every classroom. John Catt Educational.
• Surma, T., Vansteenkiste, K., Valcke, M., & Kirschner, P. (2019). Wijze lessen: Twaalf bouwstenen voor effectieve didactiek. Van In.
• Agarwal, P. K., & Bain, P. M. (2019). Powerful teaching: Unleash the science of learning. Jossey-Bass.