Stel je voor: een leerling in groep 5 snapt niets van breuken. Wat doen we? We pakken de wisbordjes erbij, geven verlengde instructie en leggen het nog een keer uit. Met engelengeduld. We begrijpen namelijk dat het een vaardigheid is die tijd kost.
Stel je nu voor: diezelfde leerling stormt de klas binnen, krijgt een driftbui omdat zijn lievelingspotlood kwijt is en geeft een trap tegen een stoel. Wat doen we dan? Vaak schieten we direct in de ‘straf-modus’. We worden streng, we zuchten en we roepen: “Je weet toch wel dat we dit niet doen?”
Daar zit onze grootste denkfout in het onderwijs. We behandelen rekenen en taal als een leerproces, maar gedrag als iets wat we toch moeten kunnen na een uitleg.
Ik moet vaak denken aan Dylan. Dylan was een jongen met een ‘gebruiksaanwijzing’, zoals dat dan heet in de lerarenkamer. Op een middag liet zijn klasgenootje per ongeluk haar gum op zijn tafel vallen. Dylan ontplofte. De gum vloog door de klas, de tafel verschoof met een luid gekras en Dylan eindigde schreeuwend en tierend op de gang.
Mijn eerste reactie? “Dylan, doe niet zo onredelijk, je weet dat dit niet mag!”
Maar toen ik even later naast hem op de gang ging zitten, zag ik geen opstandig kind. Ik zag een kind dat met een moeilijke som aan het stoeien was. Hij wist simpelweg niet hoe hij moest reageren als zijn concentratie werd doorbroken. Hij had de vaardigheid ‘impulscontrole’ nog niet op zijn interne harde schijf staan. Hij was niet stout; hij was onvaardig.
We zijn toen niet gaan straffen, we zijn gaan oefenen. “Wat doe je de volgende keer als er iets op je tafel landt?” We oefenden het letterlijk, als een soort rollenspel. Diep ademhalen, de gum teruggeven, en zeggen: “Zou je dat niet willen doen?” Het voelde eerst een beetje knullig, maar na drie weken zag ik hem voor het eerst aarzelen, ademhalen… en de gum rustig terugleggen. Het was zijn mooiste voldoende van het jaar!
Gedrag is namelijk iets wat getraind moet worden. Je kunt van een kind dat thuis gewend is te overleven door te schreeuwen, niet verwachten dat hij op school ineens die vaardigheden bezit. Dat moet je hem leren. Met instructie, modeling en ja, helaas voor ons geduld, met heel veel herhaling.
Op elk rapport staat een cijfer voor taal en rekenen. Maar de belangrijkste lessen van de dag staan vaak in geen enkel werkboekje. Hoe wacht ik op mijn beurt zonder te ontploffen? Hoe geef ik een grens aan zonder een vuist te gebruiken?
Als we stoppen met gedrag te zien als iets wat een kind ‘is’ en het gaan zien als iets wat een kind nog moet leren, dan zorgt dat voor veel meer rust. Dan is een uitbarsting geen brutaal verzet, maar een foutje in de berekening. Een moment waarop de instructie even niet bleef hangen of nog niet geautomatiseerd is.
Laten we onze leerlingen de ruimte geven voor een herkansing, om te leren. Want een kind dat leert hoe hij moet omgaan met een tegenslag, heeft daar de rest van zijn leven meer aan dan aan die ene perfecte staartdeling.
