panel

Klaar-over? De twijfel bij overgang van groep 2 naar groep 3

Twijfel je of een leerling wel of niet door kan naar groep 3? Voelt de verantwoordelijk voor deze keuze zwaarder dan normaal? Veel leerkrachten en intern begeleiders twijfelen of een leerling wel op zijn plek zal zitten in de nieuwe (grotere) groep 3. In dit artikel lees je hoe je als leerkracht tot een weloverwogen beslissing komt. 

Het is belangrijk jezelf de volgende vragen te stellen, voor je een keuze maakt:

  • Is er een overgangsprotocol op school dat houvast biedt?
  • Is het leerlingvolgsysteem met de SLO doelen bekend en worden leerlingen hierin goed gevolgd? 
  • Hoe worden ouders meegenomen in de ontwikkeling die de leerling nog moet maken? 

Wat mag je van een leerling verwachten?
Om goed antwoord te kunnen geven op deze vraag is het belangrijk de doelen en verwachtingen voor leerlingen in groep 2 helder te hebben. Deze bepalen dan ook het aanbod dat de leerling gehad moet hebben. De sociaal-emotionele ontwikkeling, de reken- en taalontwikkeling en de motorische ontwikkeling vormen de belangrijkste peilers, omdat deze leerlijnen het meest zeggen over de verdere ontwikkeling die de leerling nodig heeft in het onderwijs.
Op de website van het SLO staan inhoudskaarten die je kunt gebruiken om samen met je (duo-)collega en/of intern begeleider de doelen vast te stellen. Het leerlingvolgsysteem kan je helpen om kritisch te kijken of deze doelen behaald zijn door de leerling.

Schoolrijpheid
Naast het stellen van heldere doelen en verwachtingen is een belangrijk te beantwoorden vraag: Is de leerling ‘schoolrijp’? Er zijn verschillende onderzoeken en theorieën te vinden over dit begrip, maar ze delen allemaal één belangrijke conclusie: de ontwikkeling van kleuters verloopt in sprongen. Het is dus heel normaal dat kleuters afwisselend grote sprongen en/of terugvallen laten zien. De sprongen en fases die leerlingen doormaken zijn onder te verdelen in vijf vaardigheden die iets zeggen over schoolrijpheid. 

  1. De cognitieve vaardigheden en de grove en fijne motoriek. Bijvoorbeeld: het kunnen hinkelen, rollen, knippen, kleuren en kralen kunnen rijgen. 
  2. De ruimtelijke oriëntatie, inzicht en tijdsbesef. Bijvoorbeeld: wat houden de begrippen als boven, voor en achter in. Of begrippen als nu, straks en morgen.
  3. De taalontwikkeling. Bijvoorbeeld: een bepaalde klank kunnen koppelen aan een letter. Voldoende taalontwikkeling is een essentiële basisfunctie voor schoolrijpheid.
  4. De werkhouding en taakaanpak. Bijvoorbeeld: gestructureerd werken en voldoende zelfvertrouwen, zelfstandigheid, prestatiemotivatie en aandachts- en concentratievermogen hebben. 
  5. De sociale ontwikkeling. Bijvoorbeeld: kunnen aanpassen of omgaan met een drukke omgeving. Houden aan regels, op je beurt wachten en iets kunnen delen met anderen. 

Observeren en evalueren
Om een goed beeld te krijgen van in welke fase de leerling zit, is het belangrijk regelmatig te observeren, volgen en dit te evalueren.  Wat zie je concreet tijdens spelmomenten of kringgesprekken? Je observaties en evaluaties kunnen hiaten in de ontwikkeling van sommige fases aan het licht brengen. Als je met het wegwerken van deze hiaten aan de slag gaat, is het wenselijk samen met de ouders de onderwijsbehoeften van de leerling in kaart te brengen. Hetgeen school en ouders zien in de ontwikkeling van de verschillende fases kan namelijk verschillen. Ouders kunnen soms heel relevante informatie hebben die je als leerkracht hebt gemist of niet hebt kunnen observeren. 

Neem bij het in kaart brengen van de onderwijsbehoeften ook het beschrijven van de protectieve en belemmerende factoren van de onderwijsleersituatie van de leerling mee. Het kan verhelderend zijn om te zien hoe snel kleine aanpassingen al een groot effect kunnen hebben op de ontwikkeling van de leerling.

Kindgesprek
Vergeet de wensen en het eigenaarschap van de leerling zelf niet! Door een kindgesprek te voeren kun je soms nieuwe ontdekkingen doen over de onderwijsbehoeften van de leerling. Je kunt de leerling zo mede-eigenaar laten worden van oplossingen, waardoor de kans op slagen ook echt groter wordt. Voer het kindgesprek in een spelsituatie en maak daarbij gebruik van concreet materiaal ( bijvoorbeeld een handpop). Maak de besproken onderwijsbehoeften en acties inzichtelijk in een plan en betrek ook ouders bij het proces.

Om mee te nemen
Wanneer je de ontwikkeling van de leerling in de verschillende fases en de onderwijsbehoeften van de leerling goed in kaart hebt gebracht, kun je gemakkelijker een keuze maken de leerling te laten versnellen of verlengen. Neem ook het volgende mee in je beslissing: 

  • Uit verschillende onderzoeken blijkt dat wanneer het kind te vroeg doorstroomt, er een risico is op een ontwikkelingsachterstand.
  • Dat de leerling mogelijk nog 11 jaar is als hij naar het voortgezet onderwijs gaat. Dit kan op het gebied van sociale emotionele ontwikkeling misschien nog “jong” zijn.

Is het kind klaar voor groep 3 óf is groep 3 klaar voor het kind?
Deze vraag is afhankelijk van hoe het onderwijs op school vorm wordt gegeven. Als je wilt dat het onderwijs van groep 2 en 3 zo goed mogelijk bij elkaar aansluit, is een aanpak die gebaseerd is op spel in de groepen 1,2, en 3 het meest gewenst. Denk bijvoorbeeld aan bewegend leren, afwisseling in ontspanning en inspanning, circuitvorm met verschillende spel- en leerhoeken, thematisch werken, coöperatieve werkvormen en leren zichtbaar maken. 

Kijk bij het maken van een beslissing niet alleen naar de individuele leerling waar je over twijfelt, maar naar het gehele aanbod in groep 2 en 3. Wanneer je de groepen beter op elkaar wilt laten aansluiten, is het raadzaam om tijdens de (bouw-) vergadering aanbod en ontwikkeling van de leerlingen te bespreken. Ook kan het helpen om teamleden bij elkaar mee te laten kijken om te observeren wat leerlingen laten zien en hoe daar in groep 3 op ingespeeld kan worden.

Ervaar de wisseling van groep 2 naar 3 niet als overgang maar als een avontuurlijke transitie voor leerlingen, hun leerkrachten en ouders. Kom je er toch niet uit, heb je specifieke vragen of hulp nodig? ZIEN in de Klas kan hier ondersteuning bij bieden voor jou als leerkracht of intern begeleider.
Neem gerust contact met ons op via info@zienindeklas.nl of bel naar 030-2437682 voor meer informatie.

ZIEN in de Klas © 2020, Alle rechten voorbehouden
Webdesign: Simplefly