De overgang naar de basisschool is een belangrijke mijlpaal in het leven van een kind. Op vierjarige leeftijd staan kinderen aan het begin van een spannend avontuur waarbij ze nieuwe ervaringen opdoen, vriendjes maken en hun kennis en vaardigheden verder ontwikkelen. In deze blog geven we je tips die jou helpen bij het vormgeven van een succesvolle en warme start van de jongste kleuter bij jou in je kleuterklas. Een soepele overgang naar de basisschool is de basis voor een goede basisschooltijd. Jij, als leerkracht, speelt daarin een cruciale rol!
De voorbereiding op de overgang naar de basisschool
Voordat het grote avontuur echt begint, is het wenselijk dat ouders en kind een rondleiding krijgen van de directeur, intern begeleider, kwaliteitscoördinator of van de leerkracht. Verken samen de nieuwe omgeving. Straal vertrouwen uit en laat trots je klaslokaal, het schoolplein en de gymzaal zien. Ouders ontvangen graag de jaarkalender, schoolregels en info over de manier van communiceren met ouders (bijv. app/mail/nieuwsbrieven).
Tips voor een warm welkom in de klas
- Welkomstkaart: om het kind een welkom gevoel te geven, kan een persoonlijke leuke uitnodigingskaart vanuit de nieuwe school worden gestuurd. Dit kleine gebaar geeft een warm welkomstgevoel.
- Intakegesprek met ouders: voer een intakegesprek met de ouders (eventueel sámen met hun kind) om meer te weten te komen over het kind. Ouders kennen hun kind het beste. Ze kunnen relevante en waardevolle inzichten delen over de ontwikkeling, interesses, behoeften en persoonlijkheid van hun kind. Dit helpt je om goed aan te kunnen sluiten op de behoeften van het kind. Tevens is dit een mooie eerste stap om een vertrouwensband op te bouwen met ouders.
- Warme overdracht: zorg dat er een warme overdracht met de peuterspeelzaal of kinderopvang plaatsvindt. Nodig de betrokken professionals uit de voorschoolse periode uit om informatie over de ontwikkeling en behoeften van het kind te delen.
- Cohort-instroom: overweeg cohort-instroom in de onderbouw, waarbij meerdere jonge kinderen tegelijkertijd beginnen. Door de jongste kleuters tegelijkertijd in een groep te laten starten, wordt het gevoel van samenhorigheid bevorderd en het kan helpen bij het opbouwen van nieuwe vriendschappen.
- Wenmomenten: plan wenmomenten in waarop het kind (en ouders) geleidelijk kan wennen aan het nieuwe ritme, de dagelijkse routines, activiteiten, andere leerlingen en de schoolomgeving. Hiermee geef je het kind de kans een gevoel van vertrouwen en veiligheid op te bouwen.
- Betrek klasgenoten: vertel de andere kinderen in de klas over de komst van een nieuw kind. Het voelt als nieuweling fijn als ze jouw naam kennen en je gastvrij wordt ontvangen.
Deze tips kun je geven aan ouders
- Zelfstandige taken: op vierjarige leeftijd hebben kinderen al enige zelfstandigheid ontwikkeld. Ze kunnen meestal zelf eten, aankleden en naar het toilet gaan. Het is belangrijk dat ouders hun kinderen aanmoedigen om deze taken zelfstandig uit te voeren, zodat het kind zich comfortabel en zelfverzekerd voelt wanneer ie naar school gaat. Moedig ouders aan om samen met hun kind een tas klaar te leggen met daarin zijn eigen broodtrommel en beker (voorzien van naam). Ouders kunnen voor voorspelbaarheid zorgen door samen een aftelkalender te maken waar de belangrijke dagen op getekend staan (denk aan afscheid op het kinderdagverblijf, eerste wenmoment op school, etc.).
- Voorbereidende gesprekken: adviseer ouders om hun kind voor te bereiden op de eerste dag op de grote school door thuis samen te praten over school. Denk hierbij aan het maken van nieuwe vriendjes, het spelen en werken in de klas.
De eerste stap in de kleuterklas
Dan komt het moment dat het kind afscheid moet nemen van ouders en een nieuwe fase binnenstapt. Dit is een bijzonder moment, zowel voor het kind als de ouders. Reserveer hiervoor extra tijd en aandacht op de eerste schooldag. Laat ze bijvoorbeeld een kwartier eerder of later komen dan de andere kinderen. Hierdoor kun je écht aandacht geven aan het nieuwe kind en samen de nieuwe omgeving bekijken. Ouders geef je hiermee de gelegenheid om rustig afscheid te nemen.
Stel jezelf voor en maak verbinding op een speelse en vriendelijke manier. Toon interesse en begrip voor het kind, dat mogelijk gespannen en onzeker is tijdens de eerste schooldag. Geef ruimte voor deze gevoelens en bied geruststelling. Iets vertrouwds van thuis (een knuffel of lievelingsboekje) kan veiligheid bieden.
Stel ouders gerust en laat hen voelen dat hun kind bij jou in goede handen is. Vaak speelt een kind, dat moeite heeft met afscheid nemen, na een half uur al lekker in een hoek. Ontneem dan stress bij ouders, laat ze even weten dat het goed gaat met hun kind. Een klein gebaar kan veel verschil maken voor ouders!
Je geeft het kind een warm welkom door te laten zien dat z’n stoeltje klaarstaat, z’n sticker bij het kapstokhaakje hangt en er een kaartje is voor op het kiesbord. Zorg voor voorspelbaarheid. Vertel en laat aan de hand van de dagritmekaarten aan de leerling zien hoe de schooldag eruit gaat zien.
Koppel een ander (wellicht al bekend) kind aan de nieuwe leerling. Hij gaat vandaag extra voor zijn nieuwe klasgenoot zorgen!
De eerste weken op school… Wat kun jij doen?
- Probeer het kind écht te zien en te begrijpen. Ga op kindhoogte zitten en stem af op het kind bij het al dan niet maken van oogcontact. Toon oprechte interesse in zijn gedachten, gevoelens en ideeën.
- Zie het kind achter het gedrag. Probeer te begrijpen welke boodschap het wil overbrengen met bepaald gedrag. Laat zien dat je er bent om te ondersteunen en te helpen wanneer dat nodig is. Dit zal bijdragen aan een positieve vertrouwensrelatie die je in de eerste weken op school wilt opbouwen. Een kind kan pas echt tot leren komen als het zich veilig en prettig voelt!
- Help het kind nieuwe relaties opbouwen met anderen. Moedig samenwerking en interactie aan, bijvoorbeeld door middel van coöperatieve werkvormen en het aanwijzen van een maatje.
- Is het kind aan het wiebelen op de stoel, blijft hij niet langer dan 3 minuten bij zijn werkje? Corrigeer niet direct; het is een jonge kleuter die volop aan het leren is!
- Streef naar continuïteit in de ontwikkeling van het kind door aan te sluiten bij zijn belevingswereld en de kennis en vaardigheden die de leerling al heeft ontwikkeld. Daag de leerling uit en bied een stimulerende omgeving.
- Voer na een paar weken een kindgesprek.
- Heb hoge verwachtingen en geef groeigerichte feedback, dan gaan kinderen groeien!
- Het kan even duren voordat een kind volledig gewend is aan de nieuwe omgeving en het ritme. Heb geduld en geef het kind de tijd en ruimte om te wennen en te groeien.
- Stem regelmatig af met ouders en deel de ontwikkeling van het kind. Overweeg een huisbezoek. Dit biedt een kans om het kind in zijn vertrouwde omgeving te ontmoeten, draagt bij aan een vertrouwensband en het geeft je inzicht in de thuissituatie.
- Last but not least, vergeet niet om samen met het kind plezier te hebben en te genieten. Een betrokken enthousiaste leerkracht is een spiegel voor het kind!
Als leerkracht heb je een cruciale rol in het begeleiden van een kind naar de grote school. Een soepele overgang naar de basisschool is de basis voor een goede basisschooltijd. Jij maakt echt het verschil!
Download hier nog meer tips!
Literatuur
Delfos, M.F. (2020,2021). Luister je wel naar míj? Amsterdam: B.V. Uitgeverij SWPBrouwers, H. (2010). Kiezen voor het jonge kind. Uitgeverij Coutinho
Ellen Kuipers
Onderwijsadviseur | Specialist Jonge Kind
Onze expertgroep jonge kind
Ellen Kuipers
Onderwijsadviseur l Specialist Jonge Kind
Ella Janssen
Onderwijsadviseur l Orthopedagoog
Marjolein Verhoef
Onderwijsadviseur l Orthopedagoog
Sanne Floris
Onderwijsadviseur l Interim IB
